William Ronald Parks JR – Nhà thám hiểm thế giới, thông thạo tiếng Nhật và tiếng Nga, một “Anglophile” gốc Mỹ (người Mỹ rất yêu văn hóa Anh), đã dành cả cuộc đời mình gắn bó với châu Á

William Ronald Parks JR, thường được gọi thân mật là “Ron”, đã qua đời ở tuổi 55 sau hơn hai năm kiên cường chiến đấu với căn bệnh ung thư. Dù ra đi quá sớm, không ai có thể phủ nhận rằng Ron đã sống một cuộc đời đầy ý nghĩa và trọn vẹn.

Ron từng nói rằng anh đã sống “nhiều cuộc đời khác nhau”, và thực sự anh đã trải nghiệm thế giới nhiều hơn bất kỳ ai. Anh từng sinh sống tại nhiều quốc gia, bao gồm Liên Xô (trước khi Bức màn sắt sụp đổ), Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam, Kazakhstan, Mông Cổ, Campuchia và cuối cùng là Myanmar. Tuy nhiên, quãng thời gian của anh tại Myanmar bị gián đoạn đột ngột khi cuộc đảo chính quân sự xảy ra vào năm 2021. Ron buộc phải rời đi trong tình cảnh đầy nguy hiểm, tránh hỏa lực bắn tỉa và các trạm kiểm soát quân sự, để lại căn hộ cùng toàn bộ tài sản của mình.

Lời Cảm Ơn Đặc Biệt!

Trong những tháng cuối đời của Ron, Khuyên và Ron đã cùng nhau viết bài tiểu sử ngắn này – một bài viết khắc họa một cách tuyệt đẹp những khía cạnh đa dạng về cuộc đời Ron. Khuyên muốn gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến anh Ross Harman - LEE&KO vì sự hỗ trợ tận tâm của anh trong việc soạn thảo bài viết này, cũng như gửi lời tri ân đến bạn Nguyễn Phương Chi - Fulbright Vietnam, chị Sophie Hà Nguyễn - Style Academy, và em Trần Ngọc Anh - Elite Arts Vietnam đã giúp Khuyên hoàn thành bản dịch tiếng Việt.

Khuyen Parks

Giai đoạn đầu đời (1969 – 1989)

Ron sinh ngày 5 tháng 6 năm 1969 tại Easton, Pennsylvania, một thị trấn nhỏ yên bình của Mỹ, nằm cách thành phố New York khoảng 75 dặm về phía tây. Sau khi hoàn thành các cấp học tại địa phương, anh giành được suất học tại Lafayette College – một ngôi trường thuộc nhóm “Little Ivy”. Tại đây, anh tốt nghiệp với bằng Cử nhân Danh dự chuyên ngành Chính phủ và Luật.

Trong thời kỳ mà chỉ chưa tới 3% người Mỹ sở hữu hộ chiếu và du lịch quốc tế vẫn còn là điều hiếm hoi, Ron đã ấp ủ niềm đam mê khám phá thế giới. Tinh thần phiêu lưu của anh không bao giờ chịu khuất phục trước cuộc sống yên bình nơi thị trấn nhỏ. Ron trở thành một trong những người phương Tây đầu tiên đến thăm các quốc gia Trung và Đông Á như Campuchia và Việt Nam, từ rất lâu trước khi những nơi này trở thành điểm đến nổi tiếng của du khách quốc tế.

Năm 1989, khi còn là một sinh viên 20 tuổi, Ron đã có chuyến đi đầu tiên ra ngoài nước Mỹ. Anh đến Nhật Bản trong ba tháng, và chuyến đi này đã hoàn toàn thay đổi thế giới quan của anh. Kể từ đó, anh nhận ra rằng mình không thể quay trở lại lối sống truyền thống tại ngoại ô nước Mỹ như trước đây.

Nhật Bản, Liên Xô, Nhật Bản (1990 – 1993)

Năm 1990, Ron nhận được “Học bổng vì Hòa bình”. Khi Liên bang Xô Viết đang trên đà sụp đổ, anh tham gia chương trình trao đổi tại Đại học Quốc gia Mát-xcơ-va và Đại học Quốc gia Moldova. Trong thời gian này, Ron không chỉ học tiếng Nga mà còn khám phá sâu sắc văn hóa và lịch sử Liên Xô. Anh vẫn nhớ một kỷ niệm thú vị: đổi chiếc áo khoác denim Mỹ của mình – một món đồ hiếm ở Liên Xô thời đó – để lấy sáu hũ trứng cá muối Beluga.

Ngay sau khi hoàn thành chương trình tại Liên Xô, Ron trở lại Nhật Bản và sống ở Kobe trong hai năm, tham gia Chương trình Trao đổi và Giảng dạy Nhật Bản (JET) với vai trò giáo viên dạy tiếng Anh. Với lối sống giản dị, những người hàng xóm ở Easton vẫn nhớ rằng trước khi lên đường đến Nhật Bản, Ron ghé qua nhà họ chào tạm biệt, mang theo hai túi giấy màu nâu – mà sau này họ mới biết đó là toàn bộ hành trang chuyến đi của anh.

Trong hai năm ở Nhật Bản, Ron miệt mài học tập và nhanh chóng trở nên thông thạo tiếng Nhật. Anh thường kể rằng quãng thời gian ở đây thú vị đến mức anh khó tin rằng mình vừa có thể tận hưởng, vừa được trả lương. Ron say mê văn hóa, lịch sử, đời sống về đêm, và cả thiên nhiên Nhật Bản. Anh thích khám phá những ngọn đồi bên ngoài Kobe. Một lần, khi đi bộ đường dài, anh tình cờ đi qua một tấm biển cảnh báo về lợn rừng. Không lâu sau, một con lợn rừng thực sự xuất hiện. Ron lùi lại thận trọng và may mắn thoát thân mà không gặp nguy hiểm, chỉ cảm thấy ngạc nhiên khi ở Nhật Bản cũng có những loài động vật hoang dã nguy hiểm như vậy. Ron đã cân nhắc ở lại Nhật Bản thêm một năm nữa nhưng quyết định rời đi sau hai năm. Quyết định này hóa ra là một may mắn, vì chỉ một năm sau khi anh rời đi, căn hộ của Ron bị san phẳng hoàn toàn trong trận động đất lớn Hanshin vào tháng 1 năm 1995.

Florida, California, Hàn Quốc (1994 – 2004)

Cuối cùng, Ron nhận ra rằng anh cần một nền tảng vững chắc hơn cho sự nghiệp tương lai, nên anh quyết định theo học tại Đại học Luật Levin thuộc Đại học Florida. Tại đây, anh tốt nghiệp với bằng JD (tạm dịch: Tiến sĩ Luật) vào tháng 12 năm 1997 và vượt qua kỳ thi của Florida Bar vào tháng 4 năm 1998. Các bạn học cũ từ khắp nơi trên thế giới vẫn nhớ về Ron như một người rất thân thiện và luôn sẵn sàng giúp đỡ các sinh viên quốc tế.

Sau khi tốt nghiệp, Ron tập trung vào lĩnh vực thuế. Điểm dừng chân đầu tiên của anh là Công ty Arthur Andersen ở California, sau đó là PwC. Với năng lực xuất sắc trong lĩnh vực thuế, anh có cơ hội làm việc cùng những chuyên gia hàng đầu. Tuy nhiên, Ron sớm nhận ra rằng cuộc sống với hành trình di chuyển ba giờ mỗi ngày đến trung tâm Los Angeles không phù hợp với anh. Khao khát phiêu lưu lại thôi thúc, và Ron đã chuyển đến văn phòng của PwC tại Seoul.

Năm 2002, khi Ron đến Hàn Quốc, đất nước này rất khác so với hiện nay: ít người nói tiếng Anh và gần như không có người nước ngoài làm việc tại đây. Dù vị trí công việc đầy thách thức, Ron vẫn quyết tâm gắn bó và nhanh chóng hòa mình vào đời sống sôi động tại Seoul thập niên 2000 – nơi nổi tiếng với các quán karaoke, những món thịt cay nồng, bia, soju, và không thể thiếu xì gà. Ron thậm chí từng thử món bạch tuộc sống khét tiếng của Hàn Quốc và suýt nghẹt thở khi ăn, nhưng tất cả chỉ khiến anh thêm yêu trải nghiệm văn hóa độc đáo này.

Việt Nam, Campuchia (2004 – 2007)

Trong thời gian làm việc tại Hàn Quốc, Ron thỉnh thoảng đi công tác đến Việt Nam và cuối cùng chuyển hẳn đến văn phòng PwC tại đây. Trong số tất cả những nơi anh từng đi qua, Việt Nam luôn giữ một vị trí đặc biệt trong trái tim Ron. Anh sống và làm việc ở đây liên tục trong 12 năm, từ 2004 đến 2016, ngoại trừ hai năm (2007 – 2009) anh làm việc tại Kazakhstan và thường xuyên công tác đến Campuchia. Đây là thời kỳ Việt Nam chuyển mình mạnh mẽ, khi đất nước bắt đầu mở cửa và phát triển theo định hướng kinh tế thị trường. Ron đã giúp đỡ nhiều công ty lớn của Mỹ lần đầu tiên tiếp cận thị trường Việt Nam. Văn phòng PwC nơi Ron làm việc thậm chí nhìn thẳng ra Đại sứ quán và Lãnh sự quán Hoa Kỳ – nơi từng chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử quan trọng, bao gồm cả cuộc sơ tán quân đội Mỹ khi Sài Gòn thất thủ cách đó 30 năm.

Ngoài công việc, mùa hè năm 2006 đã đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc sống cá nhân của Ron khi anh gặp người phụ nữ của đời mình, Huỳnh Thị Diễm Khuyên (tên thân mật là Khuyên – phát âm như “queen”, nghĩa là “hoàng hậu”). Khi đó, Khuyên còn là một sinh viên đại học, làm thêm tại một cửa hàng sách, DVD và quà lưu niệm trên phố Bùi Viện, TP.HCM. Khuyên kể lại rằng Ron đến vào khoảng 10 giờ tối, khi cô đang chuẩn bị đóng cửa tiệm. Với phong thái điềm tĩnh và hòa nhã, Ron chậm rãi dạo quanh các kệ hàng và bắt chuyện với Khuyên. Sau khoảng 30 phút, Ron mua một vài album nhạc trước khi rời đi.

Từ những lần Ron ghé thăm cửa hàng, anh và Khuyên đã có buổi hẹn hò đầu tiên. Dù khó chịu vì Ron đến muộn, Khuyên kể rằng mối quan hệ của họ “chắc chắn không phải tình yêu từ cái nhìn đầu tiên”. Nhưng với sự hài hước (đôi khi hơi kỳ lạ) của mình, Ron đã khiến Khuyên bật cười không ngớt và dần chinh phục được cô. Trong những buổi hẹn hò ban đầu ở phố Lê Công Kiều, Ron gây ấn tượng mạnh mẽ với Khuyên nhờ kiến thức sâu rộng và có phần “mọt sách” về đồ cổ Việt Nam. Những cuộc trò chuyện của họ thường xoay quanh các món ăn đường phố giá chỉ 1 đô la và bia – hai điều Ron yêu thích.

Những chuyến công tác đến Campuchia cũng để lại cho Ron nhiều kỷ niệm khó quên. Một lần, khi đổi 100 đô la ở Campuchia, anh nhận được cả cọc tiền dày đến mức phải nhét vào từng ngóc ngách trong ba lô và túi áo quần, đến nỗi túi bị rách. Trong khoảnh khắc đó, anh cảm thấy mình như một người giàu có, nhưng sự hào nhoáng này tan biến khi anh phát hiện người ta phải cân tiền theo đúng nghĩa đen để trả cho ly cà phê.

Ron cũng trải qua những tình huống nguy hiểm. Một lần, khi đi xe máy qua vùng nông thôn Campuchia, anh bị một nhóm cướp chặn lại trên cầu. Một cậu bé tuổi teen và một người đàn ông mất chân yêu cầu Ron dừng lại và kiểm tra túi của anh. Ron chỉ có vài điếu thuốc và 5 đô la. Anh đưa thuốc lá cho họ, vứt tiền xuống lề đường, và trong lúc bọn cướp cúi nhặt tiền, Ron nhanh chóng tăng ga chạy thoát.

Một lần khác, khi khám phá khu phức hợp Angkor Wat, Ron vô tình bắt gặp một đống đạn dược lớn. Ở thời điểm đó, khu vực này được bảo vệ bởi chính phủ vào ban ngày và Khmer Đỏ vào ban đêm. Nghi ngờ số đạn dược bị bỏ lại một cách bất cẩn, Ron nhanh chóng rời đi mà không động vào bất cứ thứ gì.

Kazakhstan (2007 – 2009)

Năm 2007, Ron chuyển đến Kazakhstan và làm việc cho Deloitte trong vài năm. Anh bắt đầu ở Almaty trong sáu tháng, sau đó chuyển đến thị trấn dầu mỏ phía tây Atyrau, nơi anh ở hơn một năm.

Thời gian ở Kazakhstan của Ron gặp nhiều trắc trở. Lúc bấy giờ, chính quyền Kazakhstan siết chặt việc thực thi luật nhập cư. Trong đơn xin thị thực, Ron không khai báo nghĩa vụ quân sự vì nghĩ rằng khoảng thời gian ngắn ngủi tham gia Quân đoàn Huấn luyện Sĩ quan của trường không đáng kể. Tuy nhiên, cơ quan quản lý nhập cư lại lấy đó làm lý do. Một buổi sáng, khi đang làm việc tại văn phòng, Ron nhận được cuộc gọi bất ngờ yêu cầu anh rời khỏi đất nước trước 3 giờ chiều, nếu không sẽ bị bỏ tù. Ron vội vàng đến sân bay và lên chuyến bay sớm nhất. Sau hai tuần, anh xoay sở để trở lại Kazakhstan nhưng phải tạm thời điều hành văn phòng từ Baku, Azerbaijan.

Việt Nam (2010 – 2016)

Năm 2009, Ron trở lại Việt Nam làm việc. Không lâu sau khi rời Kazakhstan, một quả bom ống phát nổ tại tòa nhà văn phòng cũ của Ron, làm vỡ cửa sổ văn phòng của anh. Đây lại là một lần Ron may mắn thoát nạn.

Ron kết hôn với Khuyên vào năm 2010. Với khiếu hài hước, tính cách thân thiện và những câu chuyện du lịch thú vị không ngớt, Ron nhanh chóng chiếm được cảm tình của đại gia đình Khuyên. Với các cháu trai của Khuyên, anh được gọi là “ông bác siêu ngầu” (cool uncle). Sau khi kết hôn, Ron và Khuyên cùng nhau xây dựng một ngôi nhà. Khuyên nhớ lại những “cuộc đối thoại” dài của Ron với người chú thứ 10 làm nghề thợ xây của mình , chỉ bằng cách ra hiệu bằng tay. Dù rào cản ngôn ngữ tồn tại, Ron và chú của Khuyên vẫn phối hợp rất ăn ý.

Ngôi nhà và khu vườn rộng lớn đầy cây ăn quả là niềm đam mê lớn thứ hai của Ron, chỉ sau tình yêu dành cho Khuyên. Anh thường dành hàng giờ dạo quanh khu vườn, ngắm cây cối và tận hưởng không khí trong lành. Ron còn thích khoe với bạn bè nước ngoài những bức ảnh về khu vườn của mình, mà anh gọi là “trang trại của quý ông”. Ngay trước khi qua đời, Ron đã kịp hoàn thành tâm nguyện xây dựng một thư viện trong vườn – nơi anh trưng bày sách, đồ cổ và các kỷ vật thu thập được từ những hành trình dài của mình.

Myanmar (2017 – 2021)

Không ngại thử thách hay những chuyến đi đầy rủi ro, năm 2016, Ron nhận thấy một cơ hội tại Myanmar – nơi có điều kiện thuận lợi để anh thành lập công ty tư vấn thuế và kế toán, hỗ trợ các nhà đầu tư nước ngoài lần đầu đặt chân đến đất nước này. Ban đầu, sự mạo hiểm của Ron đã được đền đáp. Anh giành được những hợp đồng lớn từ các công ty quốc tế của Mỹ, mở rộng đội ngũ lên 12 nhân viên, với mục tiêu cuối cùng là bán công ty cho một trong các công ty kiểm toán “Big Four” hoặc một công ty luật lớn.

Myanmar là một nơi sống không hề dễ dàng, đặc biệt đối với các giám đốc điều hành người nước ngoài, những người thường bị chính quyền nhìn nhận đầy nghi ngại. Một buổi tối tại khách sạn Strand ở Yangon, một khách sạn cao cấp do người Anh xây dựng, Ron gặp một người đàn ông Myanmar 65 tuổi nói tiếng Anh trôi chảy. Cuộc trò chuyện tưởng chừng thân thiện nhưng lại đầy tò mò, với hàng loạt câu hỏi về lý do Ron đến Myanmar. Ron thẳng thắn trả lời, không ngờ rằng đó chính là người đứng đầu cảnh sát mật Myanmar. Chỉ sau khi người đàn ông rời đi, nhân viên pha chế mới nói với Ron về điều này.

Một ngày nọ, khi rời văn phòng lúc hoàng hôn, Ron gặp một con chó Doberman lớn bên đường. Mặc dù cố gắng đi chậm và tránh giao tiếp bằng mắt, con chó bất ngờ lao vào và cắn thẳng vào bắp chân anh. Ở một đất nước mà bệnh dại rất phổ biến, đây là một vấn đề nghiêm trọng. Ron đã nhanh chóng đến nhà một người bạn. Dù có lệnh giới nghiêm, người bạn vẫn đưa Ron đến bệnh viện ngay trong đêm để tiêm hai mũi phòng dại. May mắn thay, Ron hồi phục hoàn toàn nhưng để lại một vết sẹo vĩnh viễn trên bắp chân.

Vào tháng 2 năm 2021, một cuộc đảo chính quân sự đã diễn ra, khiến tình hình an ninh trở nên tồi tệ hơn bao giờ hết. Trong vài tuần đầy hỗn loạn sau cuộc đảo chính, Ron phải sống trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm. Những tay súng bắn tỉa đóng quân trên đường phố bên ngoài văn phòng của Ron, các trạm kiểm soát quân sự xuất hiện dày đặc, hơi cay tràn ngập không khí, và lốp xe cháy rực trên các con đường chặn bởi những người biểu tình. Tình hình nguy hiểm đặc biệt nghiêm trọng với Ron – một người Mỹ dễ nhận diện giữa đám đông.

Ngày hôm sau, chỉ có một chuyến bay dành riêng cho người Mỹ rời khỏi Myanmar, nhưng các chỗ đã được đặt kín. Những chuyến bay khác, nếu có, thường ưu tiên công dân của các quốc gia cụ thể. Thêm vào đó, đại dịch COVID-19 khiến biên giới các nước láng giềng gần như đóng cửa hoàn toàn. Ron buộc phải cân nhắc giữa việc ở lại hoặc liều lĩnh đến sân bay mà không đảm bảo được chỗ trên chuyến bay. Anh quyết định chuyển đến một khách sạn an toàn hơn gần sân bay do bạn mình – một doanh nhân người Úc gốc Myanmar – sắp xếp.

Nhân viên của người bạn đến đón Ron tại căn hộ, nhưng chỉ vài phút sau khi Ron xuống cầu thang, quân đội xuất hiện trên con đường đó, buộc họ phải bỏ chạy. Ron nhận ra rằng căn hộ không còn an toàn và đành đạp xe qua các rào chắn đến khách sạn, mang theo duy nhất một túi nhựa, bỏ lại toàn bộ tài sản. Sau vài tuần căng thẳng ở khách sạn, cuối cùng Ron đã có được một chỗ trên chuyến bay rời Myanmar. Trên đường ra sân bay, anh phải vượt qua trạm kiểm soát quân sự, giơ hai tay lên đầu, trong khi những người lính chĩa súng AK-47 về phía anh. May mắn thay, Ron đã lên máy bay an toàn, khép lại hành trình đầy nguy hiểm ở Myanmar.

Nhìn lại

Sau khi rời Myanmar, Ron quay lại Hàn Quốc vào năm 2021 và làm việc tại một công ty luật lớn. Chỉ khoảng một năm sau, anh được chẩn đoán mắc ung thư.

Về công việc, Ron luôn được đồng nghiệp và bạn bè yêu mến. Việc cố vấn và phát triển thế hệ trẻ là niềm hạnh phúc thực sự của anh. Ron làm điều đó không cần sự công nhận hay lợi ích cá nhân, thậm chí sau khi rời Myanmar, anh vẫn dành hàng giờ mỗi tuần để hỗ trợ từ xa cho các nhân viên cũ của mình.

Một trong những điều nổi bật khi mọi người nhắc về Ron là lòng tốt, sự thân thiện, gần gũi và tinh thần thực tế của anh. Ron luôn đam mê cố vấn cho các đồng nghiệp trẻ. Anh thường nói đùa rằng mình là “một huấn luyện viên giỏi hơn là một cầu thủ”. Dù nhận xét này không hoàn toàn phản ánh trí tuệ sắc bén và năng lực chuyên môn của anh với tư cách một luật sư thuế, nhưng nó cho thấy anh là một nhà cố vấn xuất sắc. Nhân viên cũ của anh luôn nhớ đến anh với sự yêu mến sâu sắc. Ron không bao giờ là kiểu ông chủ khiến nhân viên e ngại. Ngược lại, anh là người sẵn sàng lắng nghe và hỗ trợ khi nhân viên gặp khó khăn.

Dù là một luật sư thuế nghiêm túc và thành đạt, Ron không bao giờ để công việc làm mất đi cái nhìn rộng lớn hơn về cuộc sống. Một đồng nghiệp, đối tác tại một công ty luật lớn của Hàn Quốc, kể rằng họ thường tổ chức những “buổi nhảm nhí” (theo cách gọi của Ron). Đó là những lúc họ ngồi trò chuyện hàng giờ, với lý do là thảo luận công việc, nhưng thực tế là bàn đủ thứ trên đời chẳng liên quan đến công việc.

Sinh ra và lớn lên ở một thị trấn nhỏ của Mỹ, Ron lại đặc biệt bị thu hút bởi những nền văn hóa lâu đời hơn. Anh được nhiều người mô tả là một “Anglophile” (người yêu văn hóa Anh), có rất nhiều bạn bè từ Anh và châu Âu, và từng làm việc trong Ủy ban Thuế của Phòng Thương mại Châu Âu. Ron giữ một vị trí đặc biệt trong trái tim của rất nhiều người. Trong những tháng cuối đời, bạn bè từ khắp nơi trên thế giới đã bay đến Việt Nam để thăm anh. Ron chia sẻ rằng anh vô cùng xúc động trước sự quan tâm thực sự của mọi người dành cho mình.

Dù được chẩn đoán mắc ung thư giai đoạn cuối, Ron luôn giữ thái độ lạc quan và vui vẻ. Anh không để mình rơi vào sự bi quan, dù tình trạng bệnh không khả quan. Anh từng nói đùa rằng mình là “người hạnh phúc nhất trong khu ung thư”. Dù đang trải qua các đợt hóa trị mệt mỏi, anh vẫn khiến các y tá và bác sĩ ngạc nhiên bởi sự hài hước, thân thiện và hòa nhã của mình.

Khi bệnh tình trở nặng, Ron cần nhiều sự hỗ trợ hơn trong các sinh hoạt thường ngày. Khuyên, với tình yêu và sự tận tâm, đã chăm sóc anh suốt hành trình chống chọi bệnh tật. Bạn bè và gia đình đều khâm phục, xúc động trước tình cảm và sự tận tụy của Khuyên dành cho Ron. Ai cũng nhận ra rằng anh không thể tìm được một người vợ nào tuyệt vời hơn.

Ron ra đi quá sớm, nhưng không thể phủ nhận rằng anh đã sống một cuộc đời trọn vẹn – một cuộc đời có thể sánh ngang với năm cuộc đời của nhiều người khác.